صــــرع

در صرع ، فرد دچار تشنج هایی راجعه از انواع گوناگونی می شود که بر روی الکتروانسفالوگرام (نوار مغزی) ثبت شده و با اختلالاتی در سطح هوشیاری همراه هستند. حملات صرع را تشنج یا حمله یا غش نیز نامیده اند ، ولی هیچ یک از این واژه ها به تنهایی ، کاملا رضایت بخش نیستند ، زیرا ویژگی حملات می توانند بسیار متغیر باشند. تشنج های صرعی ، شایع هستند ؛ از هر 20 نفر ، یک نفر در طول زندگی خود حداقل یک تشنج را تجربه می کند. با این حال ، میزان شیوع تشنج های متعدد ،به مراتب کمتر است ، یعنی حدود 1 در 200.

اگر بتوان تشنج های صرعی را به علت خاصی (مانند عفونت ، تروما ، تومور ، ناهنجاری عروقی ، مواد شیمیایی سمی ،تب بسیار بالا ، یا دیگر اختلالات عصبی) نسبت داد ، تحت عنوان تشنج های علامت دار طبقه بندی می شوند ؛ . اگر چنین به نظر برسد که به طور خودبخود و در غیاب بیماری دیگری در دستگاه عصبی مرکزی رخ داده باشند ، تشنج های نهان زاد نامیده می شوند. اگر چه گستره این شرایط ، بسیار وسیع است ، ولی یک ویژگی ثابت آن است که مغز ، هنگامی بیشترین حالت صرع زایی را دارد که به نسبت غیر فعال بوده و بیمار نیز بدون حرکت نشسته باشد.

اگر چه پژوهشگران از مدت ها پیش می دانند که صرع جنبه خانوادگی دارد ، ولی میزان بروز آن کمتر از آن است که الگوی ژنتیکی تک ژنی بتواند پیش بینی کند. احتمال قوی تر ، آن است که ژنوتیپ های خاصی ، مستعد مشکلات تشنجی در برخی شرایط خاص محیطی هستند. بارزترین ویژگی بالینی اختلالات صرعی ، همانا فواصل بسیار متغیر بین حملات است- از چند دقیقه تا چند ساعت تا چند هفته یا حتی چند سال. در حققت ، توصیف مجموعه پایه ای از علایم که انتظار داشته باشیم در تمامی افراد مبتلا به این اختلال یا در تمامی آنها مشاهده شوند ، تقریبا غیر ممکن است.در عین حال ، در بسیاری از انواع صرع ، سه علامت خاص یافت می شوند:

  1. پیش درآمد (اورا) یا هشداری مبنی بر صرع قریب الوقوع. این پیش درآمد می تواند به شکل یک احساس-بو یا صدا-بوده، و یا می تواند فقط «حسی» باشد که تشنج رخ خواهد داد.
  2. از دست رفتن هوشیاری. می تواند از سقوط کامل در برخی افراد تا فقط خیره شدن به فضای روبرو در برخی دیگر متغیر باشد، اغلب با یادزدودگی همراه است که در آن ، فرد مبتلا خود تشنج و دوره از دست رفتن هوشیاری مربوطه را فراموش می کند.
  3. حرکت. تشنج ها اغلب دارای یک مولفه حرکتی هستند ، هر چند که ویژگی های مربوطه ، بسیار متغیر هستند. برخی افراد در حین حمله ، می لرزند ؛ برخی دیگر نیز حرکاتی خودکار مانند مالیدن دست ها به یکدیگر یا جویدن را انجام می دهند.

تشخیص صرع به طور معمول با انجام الکتروآنسفالوگرافی یا همان نوار مغزی (EEG) تایید می شود. با این حال، در برخی افراد دچار صرع ، نشان دادن تشنج ها با این روش دشوار است، مگر تحت شرایطی خاص (برای مثال، ثبت EEG درحین خواب). از این گذشته، تمامی افراد دارای EEG مشکوک به صرع، در عمل دچار تشنج نمی شوند. در حقیقت ، برخی برآوردها حکایت از آن دارند که از هر 5 نفر ، 1 نفر دارای الگوی EEG غیر طبیعی است، که به مراتب بیشتر از تعداد افرادی ست که تصور می شود دچار صرع باشند. در طول سالیان متمادی ، طرح های متعددی برای تقسیم بندی صرع منتشر شده اند. چهار نوع رایج و شناخته شده تشنج عبارت اند از : تشنج های کانونی ، تشنج های منتشر ،حمله های فلجی ،و تشنج های میوکلونیک.


تشنج های کانونی

از یک محل شروع شده و سپس گسترش می یابد. برای مثـال، در تشنج کانونی جکسونی ،حمله با حرکات ناگهانی یک بخش از بدن (برای مثال، انگشت دست یا پا و یا دهان) آغاز شده و سپس به بخش های مجاور گسترش می یابد. اگر حمله از انگشت آغاز شود، سپس به دست، ساعد و بازو، و الی آخر گسترش یابند، و رژه موسوم به رژه جکسونی را پدید آورند.جان هیولینگز-جکسون در سال 1870 این فرضیه را مطرح کرد که چنین تشنج های به احتمال بسیار، از نقطه ای (کانونی) در قشر نو نشات می گیرند که بزنمایی کننده ناحیه ای از بدن است که این حرکت نخستین بار آنجا آغاز شده بود. درستی فرضیه او پس از مدتی به اثبات رسید.

تشنج های ناقص پیچیده

که نوع دگری از تشنج کانونی هستند، بیشتر از قطعه گیجگاهی و با شیوع کمتر، از قطعه پیشانی نشات می گیرند. وجوه مشخصه تشنج های ناقص پیچیده، تظاهرات سه گانه زیر هستند: (1) تجربیات ذهنی که از وقوع حمله حکایت می کنند، مانند افکار تکراری و اجباری، تغییرات ناگهانی در خلق، احساس آشناپنداری، یا توهم؛ (2) خودکاری های مختلف، که عبارت اند از حرکاتی تکراری و قالبی یا کلیشه ای (مانند ضربه زدن با کف دست یا جویدن)و یا اقداماتی مانند باز کردن دکمه ها؛ و (3) ایجاد تغییراتی در وضعیت قرار گیری بدن، مانند هنگامی که فرد، وضعیتی منجمد یا کاتاتونیایی به خود می گیرد.

تشنج های منتشر

تشنج های منتشر، تشنج هایی متقارن و دوطرفه هستند که شروعی کانون ندارند. وجه مشخصه یکی از زیر گونه های آن، که حمله صرع برگ نامیده می شود، همانا از دست رفتن هوشیاری و فعالیت حرکتی قالبی (کلیشه ای) است. این نوع تشنج، به طور معمول شامل سه مرحله است: (1) مرحله تونیک، که در آن بدن سفت شده و تنفس متوقف می شود؛ (2) مرحله کلونیک، که در آن لرزش موزون وجود دارد؛ و (3) مرحله پس از تشنج، که پست ایکتال نیز نامیده شده و افسردگی است که در آن، بیمار سردرگم است. در قریب 50 % موارد، قبل از این تشنج ها نوعی پیش درآمد وجود دارد.

حمله صرع کوچک، از بین رفتن اگاهی است که در طی آن هیچ گونه فعالیت حرکتی به غیر از پلک زدن، چرخاندن سر، یا گرداندن چشم ها وجود ندارد. طول مدت این حملات، کوتاه بوده، به ندرت از حدود 10 ثانیه فراتر می رود. نوار مغزی ثبت شده از تشنج صرع کوچک ، دارای الگوی بارزی است که تحت عنوان سه نیزه و موج در ثانیه نامیده می شود.

حمله های فلجی و تشنج های میوکلونیک

حمله های فلجی، بع طور معمول تنها در کودکان مشاهده می شوند. به طور معمول، کودک مبتلا به طور ناگهانی و بدون هشدار قبلی، سقوط می کند. طول مدت این تشنج ها اغلب بسیار کوتاه بوده،و کودک مورد نظر ممکن است تنها پس از چند ثانیه، از جای خود بلند شود. مع هذا، این سقوط می تواند خطرناک باشـد، و یک توصیه رایج آن است که تا هنگام کنترل شدن تشنج ها با استفاده ز دارو، کودکان باید کلاه های محفظ ویژه فوتبال آمریکایی را بر سر کنند. گرفتگی ها یا اسپاسم های میوکلونیک، تشنج های شدیدی هستند که در اصل شامل حالت خم شدن یا باز شدن ناگهانی بدن بوده و اغلب با برآمدن فریادی آغاز می شوند.

 

درمان صرع

درمان انتخابی صرع، نوعی داروی ضد تشنج مانند دی فنیل هیدانتوییـن یا همان دیلانتین (DPH , Dilantin) ، فنوباربیتال، یا یکی از چندین داروی دیگر است. این دارو، با پایدار ساختن غشای نورونی، تخلیه نورون های غیر طبیعی را مهار می کنند. اگر تجویز دارو نتواند مشکل تشنج را به نحوی رضایت بخش تسکین دهد، می توان در بیماران دچار تشنج های کانونی، کانوان فعالیت غیر طبیعی را با عمل جراحی برداشت.

عواملی که می توانند در افراد حساس، سبب ایجاد تشنج شوند
تهویه بیش از حد

خواب

محرومیت از خواب (بی خوابی)

محرک های حسی

خاموش و روشن شدن چراغ

خواندن ، صحبت کردن ، سرفه کردن

خندیدن

صداها ، موسیقی ، صدای زنگ

تروما

تغییرات هورمونی

قاعدگی

بلوغ

استروییدهای غده فوق کلیوی

هورمون آدرنوکورتیکوتروفیک (ACTH)

تب

استرس هیجانی

داروها

فنوتیازین ها

آنالپتیک ها

ضد افسردگی های سه حلقه ای

الکل

مصرف بیش از حد داروهای ضد تشنج

منبع :

برایان کولب و یان ک. ویشاو. مبانی نوروسایکولوژی انسان (جلد دوم). ترجمه: دکتر احمد علی پور، دکتر مژگان آگاه هریس، دکتر عبدالرضا منصوری راد، عطاءاله محمدی. تهرن. کتاب ارجمند. 1395.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *