بالا و پایین های زندگی مجازی

به کار گیری شبکه های اجتماعی از سوی نوجوانان می تواند به «افسردگی فیس بوکی» بینجامد.

                  – جی اس اوکیف ،و کی کلارک پیرسون در شورای ارتباطات و رسانه

در سال 1995 دکتر رابرت کراوت و همکارانش در دانشگاه کارنگی ملون، 93 خانواده و زمانی که آنها صرف انجام فعالیت های اینترنتی می کردند را زیر نظر گرفتند. در این پروژه که «پروژه شبکه خانگی[1]» نام گرفت، دکتر کراوت یک کامپیوتر که به اینترنت دسترسی داشت را در اختیار هر یک از این خانواده ها قرار داد و سپس با دقت به بررسی شیوه و میزان استفاده اعضای خانواده از کامپیوتر و اینترنت و همچنین وضعیت سلامت روانی آنها پرداخت. دکتر کراوت در نخستین گزارش که نزدیک به یک سال و نیم آغازین استفاده از اینترنت را در بر می گرفت، این گونه نتیجه گیری کرد: «استفاده بیشتر از اینترنت با افزایش احساس تنهایی و تشدید علایم افسردگی پیوند دارد.» با این حال، با ادامه پروژه آنها دریافتند که پس از گذشت نزدیک به سه سال از آغاز دسترسی به اینترنت، دیگر علایم تنهایی و افسردگی که قبلا مشاهده شده بودند، دیده نمی شوند. این بخش از پروژه شبکه خانگی پیش از آغاز هزاره جدید که هنوز استفاده از اینترنت مانند امروز فراگیر نشده بود و دسترسی به اینترنت از هر جایی امکان پذیر نبود، به پایان رسید. آیا دسترسی به دنیای آکنده از ارتباطات و اطلاعات ما را افسرده تر کرده یا اینکه امکاناتی که دنیای مجازی در اختیار ما قرار می دهد، ابراز احساسات مرتبط با تنهایی و اندوه ما را ساده تر از گذشته کرده است؟

بر پایه آمار موسسه ملی سلامت روانی[2] تقریبا از هر پنج نفر انسان بالغ، یک نفر در طول زندگی خود گونه ای از افسردگی _ «افسردگی شدید[3]»، «افسرده خویی[4]» یا «اختلال دوقطبی[5]» _ را تجربه خواهد کرد؛ افزون بر این 4درصد از افراد بالغ به «اختلال دوقطبی» که خود دربرگیرنده دو گرفتاری «افسردگی» و «شیدایی[6]» است، و 11درصد از کودکان و نوجوانان به «افسردگی» دچار خواهند گردید. هر یک از این «اختلالات خلقی[7]» _ افسردگی شدید، افسرده خویی و اختلال دوقطبی_ علایم یکتا و ویژه خود را دارند که م یتوانند در نتیجه ارتباط ما با فناوری و رسانه ها هویدا گردند.

بر پایه مقاله ای که در خبرنامه رسمی آکادمی بیماری های کودکان آمریکا[8]منتشر شد، «پژوهشگران پدیده تازه ای را به نام افسردگی فیس بوکی مطرح کرده اند که گونه ای از افسردگی است که هنگامی تشدید می شود که نوجوانان زمان بسیار زیادی را صرف استفاده از وب سایت های مربوط به رسانه های اجتماعی مانند فیس بوک می کنند و پس از آن اندک اندک، علایم کلاسیک افسردگی در آنها پدیدار می گردند.» اینکه آیا گرفتاری که «افسردگی فیس بوکی» خوانده می شود، واقعا وجود دارد یا نه، موضوع چالش برانگیزی است. با این همه، شکی نیست که تعامل ما با فناوری سبب می شود به گونه ای رفتار کنیم که این فکر ممکن است گرفتار «افسردگی» یا «شیدایی» یا هر دوی اینها باشیم را تقویت کند.

اجازه بدهید از ترکیب هر دو اختلال «افسردگی» و «شیدایی» آغاز کنیم. «اختلال دوقطبی» که گاهی «شیدایی-افسردگی[9]» نیز نامیده می شود، معمولا به طور متوسط از 25سالگی خودش را نشان می دهد و نزدیک به 4درصد از مردم دنیا را گرفتار می کند. «اختلال دوقطبی» ترکیبی از موج های بالا (شیدایی) و موج های پایین (افسردگی) است. این موج ها می توانند به سرعت جابجا شوند _یعنی یک موج افسردگی بلافاصله پس از خود، موجی شیدایی را به دنبال داشته باشد_ یا ممکن است فرد به کندی از موج افسردگی به حالت نرمال و سپس به حالت شیدایی، تغییر وضعیت دهد. وب سایت موسسه ملی سلامت روانی، «اختلال دوقطبی» را این گونه توصیف می کند:

اختلال دوقطبی که به عنوان بیماری شیدایی-افسردگی نیز شناخته می شود، یک اختلال مغزی است که به نوسانات و جابجایی های غیرعادی خلق و خو، انرژی، میزان فعالیت و همچنین توانایی انجام وظایف روزانه می انجامد. علایم اختلال دوقطبی، شدید هستند. این علایم با فراز و فرودهایی که همه انسان ها در دوره های گوناگون زندگی تجربه می کنند کاملا تفاوت دارند. اختلال دوقطبی می تواند به از هم پاشیده شدن زندگی زناشویی و یا حتی خودکشی بینجامد. افراد مبتلا به اختلال دوقطبی به صورت غیرعادی «حالت هیجانی[10]» شدیدی را تجربه می کنند که در دوره های مشخصی که «مرحله خلقی[11]» نامیده می شوند، رخ می دهند. مرحله ای که با شادی، هیجان، و برانگیختگی بیش از اندازه همراه است، «مرحله شیدایی[12]» و مرحله ای که با غم؛ اندوه یا ناامیدی عمیق و سنگین توام است، «مرحله افسردگی[13]» نامیده می شود. گاهی یک مرحله خلقی، همزمان علایم هر دو حالتِ افسردگی و شیدایی را در خود دارد؛ این وضعیت «حالت ترکیبی[14]» نامیده می شود. افراد مبتلا به اختلال دوقطبی ممکن است در هر یک از مراحل خلقی، زودرنج و تحریک پذیر شوند.

موسسه ملی سلامت روانی، علایم «شیدایی» را این گونه تشریح می کند:

  • تجربه کردن یک دوره طولانی از احساس «بالا بودن» یا بیش از اندازه خوشحالی یا پرانرژی بودن
  • مانند اسپند روی آتش، داشتن احساس تحریک پذیری، تلاطم و ناآرامی بسیار شدید
  • صحبت کردن بسیار سریع، از یک کار به کار دیگر پریدن، «افکار مسابقه دهنده[15]»
  • به آسانی دچار حواس پرتی شدن
  • فعالیت های هدف دار روزافزون، مانند صحبت کردن درباره پروژه های جدید
  • بی قراری
  • بی خوابی
  • داشتن باورهای غیرواقع بینانه درباره توانایی های خود
  • رفتارهای تکانشی و فکرنشده و دست زدن به رفتارهای مخاطره آمیزِ لذت بخشی مانند عیاشی و خوش گذرانی، ارتباطات جنسی ناهنجار و همچنین سرمایه گذاری های کاری بدون فکر و برنامه قبلی

روی دیگر سکه اختلال دوقطبی، مرحله پایین بودن یا «افسردگی» است که با علایم زیر خودش را نشان می دهد:

  • تجربه کردن یک دوره طولانی از احساس نگرانی یا خالی بودن
  • رغبت نشان ندادن به کارهایی که فرد قبلا از آنها لذت می برده است
  • احساس خستگی مفرط یا «کند شدن» بیش از اندازه
  • مشکل در تمرکز، یادآوری و تصمیم گیری
  • ناآرامی و تحریک پذیری
  • دگرگون شدن عادت های مربوط به غذا خوردن، خوابیدن یا سایر فعالیت ها
  • اندیشیدن به مرگ یا خودکشی یا تلاش برای از بین بردن خود

بسته به نوع اختلال دوقطبی، افراد می توانند ماندگاری متفاوتی در هر مرحله داشته باشند؛ به گونه ای که ممکن است هفته ها طول بکشد تا از «افسردگی» به «شیدایی» (یا برعکس) تغییر وضعیت دهند یا شاید این اتفاق در یک هفته یا حتی کمتر از آن رخ دهد.

اینکه آیا این اختلال روانی، ریشه های ژنتیکی دارد با از مسایل بیولوژیک سرچشمه می گیرد پرسشی است که احتمالا پاسخ مشخصی ندارد، با این همه، پژوهش ها نشان می دهند که فناوری می تواند جرقه ای باشد که به انبار این «نوسان خلقی» انداخته می شود. این موضوع، تعریف مختصر و مفیدی از یک «فناوری پریشی[16]» است.

منبع:
روزن، لری؛ چیور، نانسی؛ کریر، مارک- ترجمه؛ فاضل رضوی، سیدرضا(1395 – 2012). آسیب شناسی فناوری(فناوری پریشی)/ تبلت، گوشی های هوشمند و فناوری های ارتباطی نوین(پیامدهای روانی و راهکارهای درمان). تهران؛نشر ارسباران.

[1]. Home Net
[2]. National Institute of Mental Health (NIMH)
[3]. Major depressio
[4]. Dysthymia disorder
[5]. bipolar
[6]. Manic behavior
[7]. Mood disorder
[8]. American Academy of  Pediatrics
[9]. Manic-depression
[10]. Emotional state
[11]. Mood episode
[12]. Manic episode
[13]. Depressive episode
[14]. Mixed state
[15]. Racing thoughts
[16]. iDisorder

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *